استرس پاسخ طبیعی بدن به چالشها یا خواستههای ناگهانی است که بهعنوان عوامل استرسزا شناخته میشوند و تعادل یا عملکرد اندامهای درونی بدن را مختل میکنند. این عوامل استرسزا میتوانند به دلیل کار، روابط عاطفی، مسائل مالی و بهداشتی ایجاد شوند. برای کنترل استرس بهتر است به دکتر روانشناس مراجعه کنید. در سایت دکترتو امکان دریافت نوبت ویزیت حضوری یا مشاوره آنلاین برای شما قرار گرفته است.
استرس چیست؟
استرس به انگلیسی stress نوعی حالت نگرانی یا تنش ذهنی ناشی از یک وضعیت دشوار است. معمولا زمانی استرس میگیریم که با اتفاقات و چالشهای جدیدی در زندگی مواجه میشویم. همچنین زمانی که احساس میکنیم مسئلهای ما را تهدید میکند و نمیتوانیم آن را کنترلی کنیم، دچار استرس میشویم.
هنگامی که فرد با استرس مواجه میشود، بدن هورمونهای ستیز و گریز مانند کورتیزول و آدرنالین را آزاد میکند تا برای چالشهای سخت آماده شود. در این حالت احساس تپش قلب، سرگیجه یا انرژی زیاد ایجاد میشود که در طولانی مدت خطرناک است. استرس مزمن یا طولانی باعث مشکلات مختلف سلامتی از جمله افسردگی و مشکلات قلبی عروقی میشود
استرس چه تفاوتی با اضطراب دارد؟
استرس معمولا واکنش به یک محرک خارجی یا اتفاق چالش برانگیز است و معمولا پس از حل شدن آن، از بین میرود. اختلال اضطراب بیشتر یک نگرانی شدید است که معمولا بدون یک علت خارجی خاص ایجاد میشود. در حالی که استرس یک وضعیت موقتی است، اضطراب بیشتر فراگیر و مزمن است و باعث مسائل روانی مانند حملات هراس یا اختلال اضطراب عمومی میشود.
| علائم | درمان | عوارض |
|---|---|---|
| افزایش فشارخون | دارو درمانی | تمرکز روی افکار منفی |
| تنفس سریع و تپش قلب | درمان شناختی رفتاری | بیماریهای جسمی |
| سوزش سر و سرگیجه | مدیتیشن | شب ادراری |
| بیماری قلبی | ورزش منظم | اختلالات خواب |
نشانهها و عوارض استرس
انواع استرس: استرس انواع مختلفی دارد؟
استرس به ۲ نوع مختلف تقسیمبندی میشود؛ استرس حاد و استرس مزمن. استرس حاد کوتاه مدت است و ناگهانی ایجاد میشود اما استرس مزمن به استرس طولانی مدتی گفته میشود که آسیبهای شدیدتری روی سلامتی روحی روانی فرد وارد میکند.
۳ نوع عامل استرسزای مختلف هم وجود دارد که عبارتاند از:
- عوامل استرسزای همیشگی مانند مراقبت از کودک، کار، تکالیف و مسئولیتهای مالی و اقتصادی
- تغییرات ناگهانی مانند ازدستدادن عزیزان یا ازدستدادن یک شغل و موقعیت اجتماعی
- عامل استرسزای تروماتیک یا آسیبی مانند جنگ و زلزله
استرس مزمن (chronic stress) چیست؟
استرس مزمن نوعی نگرانی از اتفاقات آینده است که بهطور دائم فرد را درگیر میکند. شرایطی مانند مشغله کاری سنگین، مشکلات ازدواج یا اختلافات خانوادگی میتوانند در این دسته قرار بگیرند.
معمولا زمانی که فرد سعی میکند با عوامل استرسزا درگیر نشود و اقدامی برای برطرف کردن آن انجام ندهد، فشار روحی مزمن رخ میدهد. استرس مزمن میتواند اختلال خواب، حمله قلبی یا خطر خودکشی را ایجاد کند و روی اندامهای زیر تاثیر منفی بگذارد:
- دستگاه قلبی عروقی
- اندام تنفسی
- دستگاه تولیدمثل و ایمنی
علائم استرس مزمن نیز میتواند شامل موارد زیر باشد:
- نوشیدن زیاد الکل و کشیدن سیگار
- قمار بازی
- پرخوری عصبی
- رفتارهای پرخطر جنسی
- خرید کردن بیهوده
- استفاده افراطی از مواد مخدر
علائم استرس چیست؟
استرس برخی عملکردهای بدن را آهسته میکند. مثلا فعالیت دستگاه گوارش و ایمنی را کاهش میدهد و کار غدد درونریز را به هم میریزد. معمولا علائم استرس در بدن شامل موارد زیر هستند:
- افزایش فشارخون
- افت قند خون
- سوزش سر و سرگیجه
- سفیدی زبان
- بیماری قلبی یا افتادگی دریچه میترال
- تنفس سریع و تپش قلب
- رفلاکس حنجره
- درد دست چپ
- کاهش عملکرد دستگاه گوارش
- تغییر رنگ مدفوع (به شکل زرد رنگ و اسهال)
- ضعیف شدن دستگاه ایمنی
- انقباض بیشتر ماهیچهها
- اختلالات خواب
- کاهش میل جنسی
- لرزش دست و بدن
همچنین ممکن است این حسها را تجربه کنید:
- ممکن است حس تحریکپذیری داشتهباشید و بیقرار باشید.
- این احتمال وجود دارد که احساس کنید افسرده شدهاید.
- ممکن است دچار حمله پانیک یا حملهی هراس شوید.
- احساس غمگین بودن از معمولترین احساسات در زمان اضطراب و استرس است.
علائم استرس عصبی
یکی از علائمی که استرس عصبی ممکن است برای فرد به دنبال داشتهباشد، اثر روی سیستم گوارش است. در مواقعی که استرس شدید باشد، ممکن است به خونریزیهای گوارشی دچار شوید. سایر نشانههای استرس عصبی عبارت است از:
- سرگیجه یا سبکی سر
- سردرد تنشی
- مشکلات حافظه
- بیحسی موقت در اندامها
- خستگی
علت استرس، چه عواملی باعث به وجود آمدن استرس میشود؟
کسانی که در شرایط خوب خانوادگی، کاری، تحصیلی یا اقتصادی زندگی نمیکنند، در معرض ابتلا به استرس هستند. استرس موردی است که میتواند به سادگی زندگی را مختل کند. در برخی از افراد که بیماریهای روانی دارند یا با بیماریهای جسمی دستوپنجه نرم میکنند، احتمال ابتلا به استرس وجود دارد.
مسائل مهمی که معمولا در زندگی ایجاد نگرانی و استرس میکنند عبارتاند از:
مشکلات شغلی یا بازنشستگی
کمبود پول و زمان
ازدستدادن عزیزان و نزدیکان
مشکلات و اختلافهای خانوادگی
بیماری شدید
جابجایی منزل
رابطه جدید، ازدواج و طلاق
سقط و مشکلات حاملگی
استرس رانندگی در ترافیکهای سنگین و ترس از تصادف
ترس از ارتکاب به جرم و مشکلات قانونی
بارداری و والد شدن
سر و صدای زیاد، آلودگی و ازدحام
استرس چگونه تشخیص داده می شود؟
تشخیص استرس توسط یک روانشناس و با پرسیدن سؤالاتی از فرد راجع به علائم و سبک زندگی او (ارزیابی بالینی) انجام میشود. روانشناسان از پرسشنامهها، آزمایشهای بیوشیمی و تکنیکهای فیزیولوژی هم برای تشخیص استرس استفادهمیکنند.
یکی از روشهایی که برای تشخیص استرس مورد استفاده قرار میگیرد، تست استرس است. در این تست از برخی از سوالات در پرسشنامه کمک گرفتهشدهاست که مشکلات شما را تشخیص میدهد. این تستها باید توسط روانشناس گرفتهشوند و برخی از آنها شامل موارد زیر هستند:
تست استرس تعداد سوالات رده سنی
تست استرس اجتماعی (SAIN) ۱۷ سوال سنین بالای ۱۳
آزمون استرس عمومی یا تست اضطراب کتل (CAQ) ۴۰ سوال بالای ۱۸ سال
تست استرس مرگ (FOD) ۳۲ سوال بالای ۱۸ سال
آزمون اضطراب کودکان اسپنس (SCAS) ۴۰ سوال ۳ تا ۱۰ سال
تست سبک های مقابله با استرس (CSI) ۷۲ سوال بالای ۱۵ سال
انواع تست استرس
درمان استرس یا دشمن استرس چیست؟
درمان استرس معمولا شامل روان درمانی، دارو درمانی و تغییر سبک زندگی است. متخصص در اولین قدم علت زمینهای ایجادکننده این اختلال را پیدا میکند و باتوجه به شدت آن، درمان آغاز میشود:
درمان شناختی رفتاری (CBT): یک رویکرد درمانی روانشناختی است که به افراد کمک میکند تا افکار منفی مرتبط با استرس را شناسایی و جایگزین کنند.
تکنیکهای آرامشبخش مانند تنفس عمیق، مدیتیشن و یوگا
ورزش و فعالیت بدنی منظم
دارو درمانی مانند داروهای ضد افسردگی
